Logo Strona główna   Pomoc    Przejdź w górę do witryny Biuletyn Politechniki Śląskiej
Z Życia Politechniki Śląskiej
Nr 3. Grudzień 2006
 
 
 
Z Życia Politechniki Śląskiej
Icon Z prac Senatu
Icon Kronika Rektorska
Icon Akty Normatywne Uczelni
Icon Stopnie naukowe, tytuły, stanowiska
Icon Dział Współpracy z Zagranicą informuje
Icon Z życia CKI
Icon Działalność CEK
Icon Wydarzenia
Icon Nowości wydawnicze
Icon Z życia studentów
Icon Kultura
Icon Historia
Icon Politechnika Śląska w mediach
Icon Notatki przewodniczącego RGSzW
Icon Sport
Icon Wspomnienia
 
 
 
 
Icon
HISTORIA

Politechnika Śląska w czasie stanu wojennego


W związku z 25. rocznicą wprowadzenia stanu wojennego zamieszczamy opracowany skrót raportu Zespołu ds. Ustalenia Skutków Stanu Wojennego w Politechnice Śląskiej. Zespołowi przewodniczył mgr inż. Jan T. Żeliński.

Na podstawie zachowanych dokumentów udało się odtworzyć przebieg represji mających miejsce w Politechnice Śląskiej od 13 grudnia 1981 roku do momentu zawieszenia stanu wojennego 31 grudnia 1982 roku, a potem jego ostatecznego odwołania 22 lipca 1983 roku.

Rekonstrukcja wydarzeń została oparta na źródłach historycznych znajdujących się w posiadaniu Uczelni oraz takich organizacji jak: Komitet Helsiński, Biskupi Komitet Pomocy Uwięzionym
i Internowanym Diecezji Katowickiej, KZ NSZZ „S” Politechniki Śląskiej oraz Niezależnego Zrzeszenia Studentów Politechniki Śląskiej. Poniżej publikujemy krótka relację dotyczącą represji stanu wojennego w Politechnice Śląskiej. Poniższy materiał został opracowany na podstawie skrótu z raportu opracowanego przez Zespół ds. Ustalenia Skutków Stanu Wojennego w Politechnice Śląskiej.

Represje wobec kadry nauczycielskiej

Represje stanu wojennego przede wszystkim dotknęły nauczycieli akademickich. Odwołano z funkcji, wybranego po raz pierwszy w pełni demokratycznych wolnych wyborach, JM Rektora prof. dr hab. inż. Ryszarda Petelę – członka NSZZ „S” Politechniki Śląskiej.

Z funkcji, z przyczyn pozamerytorycznych, odwołano wybranych Dziekanów następujących Wydziałów: Elektrycznego - doc. dr inż. Władysława Mizię, członka NSZZ „S”, Górniczego – prof. dr inż. Włodzimierza Sikorę, członka NSZZ „S”, Matematyczno-Fizycznego – prof. dr hab. Szczepana Borkowskiego, członka NSZZ „S”, Mechanicznego Energetycznego – prof. dr hab. inż. Józefa Folwarcznego, członka NSZZ „S”, Mechaniczno Technologicznego – prof. dr hab. Andrzeja Klimpa, członka NSZZ „S”, Metalurgicznego – prof. dr hab. Stanisława Pawłowskiego, członka NSZZ „S” oraz Organizacji Produkcji – doc. dr inż. Bolesława Karłaszewskiego, członka NSZZ „S”.

Nauczyciele akademiccy zostali poddani weryfikacji na polecenie mianowanego w stanie wojennym Rektorem prof. dr hab. inż. Mariana Starczewskiego.

W tym celu zostały utworzone trzy specjalne komisje: Uczelniana (opatrzona klauzulą „ściśle tajne” w składzie – Rektor, I sekretarz KW PZPR, czł. KW PZPR z Uczelni oraz przedstawiciele Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, Wojewódzkiego Komitetu Obrony, Wojewody i Komendy Woj. MO i Wojewódzkiego Komitetu PZPR), „zespół opiniodawczy” (w składzie – 2 Prorektorów, 3 działaczy PZPR, 1 przedstawiciel KW PZPR) oraz Komisje Wydziałowe (w składzie: Dziekan, 3-5 przedstawicieli Rad Wydziału, przedstawiciel OOP PZPR). Do 15 czerwca 1982 komisje te miały za zadanie wydać opinię o wykładowcach. W wyniku ich działania (z głosem decydującym Uczelnianej Komisji „ściśle tajnej”) negatywną ocenę otrzymało aż 272 nauczycieli akademickich(w tym 54 adiunktów, 74 wykładowców i 144 starszych asystentów i asystentów). Byli to w większości członkowie NSZZ „Solidarność” Politechniki Śląskiej. W oparciu o te negatywne oceny, w dużej mierze niezgodne z wnioskami ocen Komisji Wydziałowych (bezpośrednio oceniających), ze wszystkimi tymi osobami rozwiązano stosunek pracy.

209 osób skorzystało z danej im możliwości odwołania się do Ministerstwa. Symptomatyczne jest jednak to iż rozpatrzono zaledwie 43 podania w tym jedynie 8 pozytywnie.

Ostatecznie, z niepełnych danych wynika, że Uczelnię opuściło 147 nauczycieli akademickich, część w ustawowym terminie uzyskała doktoraty, część przeniesiono na stanowiska techniczne i administracyjne.

Pozostałych pracowników Uczelni poddawano innym formom represji: wstrzymywano habilitacje lub odmówiono awansowania po habilitacji, przenoszono na mniej znaczące stanowiska lub do innych jednostek organizacyjnych oraz pozbawiano kierowniczych stanowisk tych naukowców, którzy związani byli z NSZZ „Solidarność” lub tych, którzy zwrócili po ogłoszeniu stanu wojennego legitymację partyjną PZPR, internowano 13 pracowników Politechniki Śląskiej, głównie nauczycieli akademickich w tym wielu działaczy NSZZ „Solidarność” oraz aresztowano 4 pracowników Uczelni.

Represje wobec studentów

W związku z wprowadzeniem stanu wojennego zajęcia dydaktyczne na Uczelni zostały wstrzymane. Wznowiono je ponownie dopiero 21 stycznia 1982 roku.

Podczas stanu wojennego poddano różnym formom represji wielu studentów. Relegowano ich z Uczelni, z domów studenckich, zawieszano w prawach studenta czy wzywano na Komisję Dyscyplinarną Uczelni.

Internowano 21 oraz aresztowano 11 studentów (głównie członków Kierownictw NZS Politechniki Śląskiej).

Represje poza Uczelnią

Represje dotknęły też pracowników oraz studentów Politechniki Śląskiej poza Uczelnią. Wielu z nich stanęło przed sądami czy Komisją ds. Wykroczeń bądź zostało zatrzymanych na 48 godzin w areszcie śledczym MO.

Ustawicznie przesłuchiwano, ostrzegano, zastraszano, namawiano do współpracy ze Służbami Bezpieczeństwa, inwigilowano (podsłuch, obserwacje), dokonywano rewizji osobistych oraz przeszukań.

W wyniku represji stanu wojennego w Uczelni i poza nią wielu nauczycieli akademickich, innych pracowników i studentów było zmuszonych do przeniesienia się na inne Uczelnie, szukania pracy poza Politechniką lub nawet do opuszczenia kraju.

Politechnika Śląska poniosła olbrzymie straty kadrowe i zyskała miano najbardziej represjonowanej Uczelni w Kraju.

Pomimo próby zatarcia śladów i zniszczenia części dokumentów, dzięki pracy Zespołu ds. Ustalenia Skutków Stanu Wojennego w Politechnice Śląskiej udało się w bardzo dużym stopniu zrekonstruować wydarzenia sprzed 25 lat.

Poniżej publikujemy rozmowę z dr inż. Małgorzatą Grochowską, członkinią Prezydium Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w czasie stanu wojennego.

Proszę powiedzieć jak doszło do powstania Komisji ds. Ustalania Skutków Stanu Wojennego w Politechnice Śląskiej, jakie były jej cele i jak przebiegały prace nad pisaniem raportu?

Komisja Rektorska została powołana przez Rektora prof. dr. hab.inż. Wilibalda Winklera. Dane co do składu Komisji Rektorskiej, daty jej powołania i przewidywanego zakresu działalności znajdują się Rektoracie i w Komisji Zakładowej „Solidarności”. Przewodniczącym Komisji został mgr inż. Jan Tadeusz Żeliński, pierwszy Przewodniczący Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” Politechniki Śląskiej. Prace Komisji dotyczyły represji stosowanych zarówno wobec pracowników jak i studentów. Komisja dysponowała wykazem osób zwolnionych z Uczelni w roku 1982, dostarczonym przez Dział Kadr oraz listą pracowników zwolnionych z powodu działalności Związkowej, sporządzoną we wrześniu 1982 r. przez członków Komisji Zakładowej działającej w podziemiu.

Jakie były trudności przy ustalaniu skutków stanu wojennego w Politechnice Śląskiej?

Na to pytanie mogą odpowiedzieć jedynie członkowie Komisji Rektorskiej.

Kogo przede wszystkim dotknęły represje stanu wojennego?


Wszystkich członków Prezydium Komisji Zakładowej, niektórych członków Komisji Zakładowej, bardziej aktywnych działaczy Związku oraz studentów aktywnie działających w NZS. W pierwszej fazie zostało zwolnionych ponad 100 osób, co stanowiło największą liczbę w skali wszystkich uczelni w kraju. Zwolnieniami zostali objęci zarówno działacze związkowi jak i osoby podlegające rotacji pracowniczej (asystenci). W efekcie składanych odwołań oraz interwencji Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego część decyzji o zwolnieniu została przez Władze Rektorskie cofnięta. W rezultacie zwolnieniami objęto około 30 osób, najwięcej z Wydziału Chemicznego.

Jakiego typu to były represje?


Najpoważniejszy rodzaj represji stanowiły aresztowania i internowania. Ostatnią osobą zwolnioną z obozu internowania w grudniu 1982 r. był Jan Żeliński.

Kolejne represje to zwolnienia z pracy wraz z utrudnianiem zaangażowania w innym miejscu zgodnie z posiadanym wykształceniem oraz przesunięcia na inne niższe stanowiska jak również i blokowanie awansów.

Proszę opowiedzieć jaka była rola NSZZ „Solidarność” i NZS Politechniki Śląskiej podczas stanu wojennego?


W przewidywaniu mogących nastąpić represji, dla utrzymania ciągłości działalności każdy z członków Komisji Zakładowe, wyznaczył swojego zastępcę, który otrzymał upoważnienie na piśmie. Informację o tym posiadały tylko dwie zainteresowane osoby. W czasie internowania Przewodniczącego, jego Zastępca koordynował podziemną działalność Związku.
Działalność ta polegała na: organizowaniu pomocy dla aresztowanych i internowanych oraz ich rodzin, zapewnianiu pomocy prawnej, zbieraniu składek członkowskich, wypłacaniu zasiłków statutowych, utrzymywaniu kontaktów z władzami Regionu, utrzymywaniu kontaktów z Kurią Diecezjalną w Katowicach, kolportażem prasy podziemnej i wydawnictw drugiego obiegu, udziałem w manifestacjach patriotycznych, w tym składaniu wieńców pod kopalnią Wujek.

W pracach podziemnej Komisji Zakładowej uczestniczyli również, z głosem stanowiącym, zwolnieni z Uczelni członkowie Prezydium, gdyż zdaniem Przewodniczącego i pozostałych działających członków Komisji, nikt nikogo z pełnionych funkcji nie odwołał.

Stan ten trwał do czasu wznowienia działalności Związku na Politechnice Śląskiej w roku 1989.