Logo Strona główna   Pomoc    Przejdź w górę do witryny Biuletyn Politechniki Śląskiej
Z Życia Politechniki Śląskiej
Nr 10. Wrzesień 2004
 
 
 
Z Życia Politechniki Śląskiej
Icon Z prac Senatu
Icon Kronika Rektorska
Icon Akty normatywne Uczelni
Icon Stopnie naukowe, tytuły, stanowiska
Icon Dział Współpracy z Zagranicą informuje
Icon Tytuł Honorowego Profesora Politechniki Śląskiej dla profesora Józefa Szarawary
Icon 60-lecie Wydziału Elektrycznego
Icon Politechnika Lwowska - Matka polskich uczelni technicznych
Icon Konferencje i seminaria naukowe
Icon Z życia CKI
Icon Godne odnotowania
Icon Notatki przewodniczącego RGSzW
Icon Kultura
Icon Sport
Icon Kronika żałobna
Icon
POLITECHNIKA LWOWSKA - MATKA POLSKICH UCZELNI TECHNICZNYCH

O fenomenie Politechniki Lwowskiej w 160 rocznicę jej powstania pisze
dr inż. Józef Szymczyk

Trudne początki polskiego szkolnictwa technicznego
Pierwsze szkoły techniczne w Europie powstały w XVII wieku i miały charakter wojskowy, ale już pod koniec tego wieku powstały też cywilne szkoły budownictwa i architektury (1671 r. - Paryż, 1692 r. - Wiedeń). W wieku XVIII powstały dalsze szkoły wojskowe (1705 r. - Berlin, 1715 r. - Petersburg, 1717 r. - Wiedeń i inne); miały one mocno rozbudowany program techniczny i były wzorem dla powstających uczelni technicznych o charakterze jednokierunkowym (1747 r. - Szkoła Budowy Mostów i Dróg oraz 1763 r. Szkoła Górnicza - obie w Paryżu, 1765 r. - Szkoła Górnicza we Freibergu, 1774 r. - Szkoła Górniczo-Hutnicza w Clausthal, 1773 r. - Instytut Górniczy w Petersburgu i wiele innych). Obok szkół wyższych na terenie Niemiec i Austrii w XVIII w. powstały nowe szkoły średnie (obok istniejących szkół o charakterze humanistycznym) skierowane do ubogiej młodzieży, tzw. szkoły realne, uczące podstaw matematyczno-przyrodniczych i technicznych, a mniej nauk humanistycznych, czyli realnego życia.

Przełom nauczania technicznego dokonał się we Francji. Na gruzach zniszczonych (w czasie rewolucji) uniwersytetów powstała w 1794 r. Centralna Szkoła Robót Publicznych przemianowana rok później na Szkołę Politechniczną (Ecole Polytechnique, od greckiego: Polytechnos - biegły w wielu sztukach). Reprezentowała ona od razu wysoki poziom ze względu na profesorów tej szkoły, którymi byli m.in.:
Andre AMPERE, Sadi CARNOT, Louis GAY-LUSSAC, Joseph LAGRANGE, Pierre LAPLACE, Adrien LEGENDRE, Gaspar MONGE (główny organizator Szkoły), Louis NAVIER, Simeon POISSON. W roku 1806, jako druga, powstała Szkoła Politechniczna w Pradze (z niemieckim językiem nauczania), a następnie Akademia Techniczna w Wiedniu (1815), Instytut Mechaniczny w Glasgow (1820), Kolegium Mechaniczne w Londynie (1824), Instytut Politechniczny w Warszawie (1826, zlikwidowany w roku 1831 po upadku Powstania Listopadowego) i inne politechniki w kolejnych miastach europejskich.

W czasie, gdy w Europie zaczynało kształtować cywilne szkolnictwo techniczne, Polska straciła niepodległość. Zaborcy po dokonaniu ostatecznego podziału Polski, w tajnym artykule konwencji petersburskiej (styczeń 1797 r.) zobowiązały się do zniszczenia wszystkiego co by przypominało istnienie Królestwa Polskiego. Droga do tego celu miała prowadzić przede wszystkim przez degradację polskiego szkolnictwa. Austriacy już w 1773 roku zlikwidowali Akademię Jezuicką we Lwowie i przez jedenaście lat utrzymywali ją jako szkołę średnią. Na ponad dwadzieścia kolegiów (pijarskich i jezuickich), istniejących na terenach polskich nazwanych Galicją, do roku 1815 zlikwidowano ich więcej niż połowę. Uniwersytet Jagielloński zostaje zniemczony. Podejmowane w tym czasie próby tworzenia polskiego szkolnictwa technicznego (i nie tylko) na średnim i wyższym poziomie były pełne trudności oraz przeszkód i systematycznie niszczone przez zaborców. Trzeba było wielkiego uporu w XIX wieku, by kształcenie Polaków na poziomie średnim i wyższym było możliwe.
Pierwsza wyższa polska szkoła techniczna została założona w Kielcach w 1816 roku przez Stanisława STASZICA i nazywała się Akademicka Szkoła Górnicza. Po śmierci STASZICA została przeniesiona do Warszawy (w roku 1826), jednak tutaj nie została uruchomiona. Też w roku 1816 przy Uniwersytecie Warszawskim utworzono Oddział Budownictwa i Miernictwa, który został (w roku 1823) przekształcony w Wyższą Szkołę Dróg i Mostów, a następnie (w roku 1826) w Instytut Politechniczny. Organizację i programy Instytutu Politechnicznego wzorowano na Politechnikach Paryża i Wiednia, gdzie wysyłano na dalsze studia obiecujących absolwentów Uniwersytetu Warszawskiego. W Rzeczypospolitej Krakowskiej (w roku 1836) powstaje Instytut Techniczny, którego rangę zaborca po roku 1848 obniżył do poziomu szkoły średniej.

Wreszcie w roku 1844 powstaje we Lwowie c.k. Akademia Techniczna (z niemieckim językiem nauczania, całkowicie spolonizowana w roku 1872 i odtąd nazywana c.k. Szkoła Politechniczna). Mimo burzliwych czasów Uczelnia ta, ostatecznie nazwana Politechniką Lwowską, przetrwała bez większych przerw mimo burzliwych czasów (wojen światowych, rewolucji, zmiany granic itp.) do dnia dzisiejszego.

W roku 1862 utworzono Instytut Politechniczny oraz Rolniczo-Leśny w Puławach, który po upadku Powstania Styczniowego zlikwidowano, a na jego miejsce powołano zrusyfikowaną Szkołę Gospodarstwa Wiejskiego. W roku 1897 w Warszawie powołano komitet w celu reaktywowania politechniki w tym mieście. Zebrano fundusze, zakupiono teren pod budowę, wybudowano piękny gmach (istniejący do dzisiaj). Rok później otwarto... państwową szkołę rosyjską i nadano jej imię cara Mikołaja II. Od początku młodzież polska omijała Politechnikę Warszawską, a od roku 1905 bojkotowano ją całkowicie (studiujący tu Polacy prawie gremialnie przenieśli się do Lwowa). Politechnikę Warszawską spolszczono w roku 1915, ale było to już w czasie okupacji niemieckiej. Oznacza to, że od roku 1872 do roku 1915 Politechnika Lwowska była jedyną uczelnią techniczną z polskim językiem wykładowym, gdzie kształtowano mowę ojczystą w zakresie pojęć technicznych. Na ziemiach polskich w roku 1904 utworzono Politechnikę w Gdańsku, a w roku 1910 Politechnikę we Wrocławiu, obie jako uczelnie niemieckie i obie spolonizowane w roku 1945.

Dzieje Politechniki Lwowskiej 1844-2004
W roku 1811 cesarz Franciszek I zgodził się na utworzenie Szkoły Realnej we Lwowie. Jednak dopiero w listopadzie 1817 r. została ona otwarta. Miała charakter techniczny i traktowana była jako zapowiedź utworzenia wyższej szkoły technicznej. Dyrektor Szkoły Alojzy UHLE, znający język polski, zachęcał do nauczania po polsku. W wyniku starań galicyjskiego Sejmu Stanowego w roku 1835 cesarz Ferdynand I przekształcił Szkołę Realną w c.k. Akademię Realno-Handlową, w której nauczanie w zakresie technicznym było poniżej poziomu szkoły średniej. Dalsze działania Sejmu doprowadziły do wzmocnienia Akademii trzyletnimi oddziałami o kierunku technicznym oraz gospodarstwa wiejskiego i nadaniu jej nazwy c.k. Akademia Techniczna, tym razem już jako wyższej szkoły technicznej we Lwowie. W ciągu jednego roku załatwiono wszelkie sprawy związane z uruchomieniem Akademii i 4 listopada 1844 roku uroczyście zainaugurowano jej działalność. Do Akademii dołączono uniwersytecką Katedrę Budownictwa. Była to trzecia (po praskiej i wiedeńskiej) wyższa uczelnia techniczna w monarchii.

Akademia została umieszczona w Domu Darowskiego u zbiegu ulic Teatralnej i Ormiańskiej. Uczelnia miała dwa kierunki: techniczny (trzyletni) i handlowy (jednoroczny, w roku 1853/54 zamieniony na szkołę średnią). Przy Akademii Technicznej działała dwuletnia Szkoła Realna. Powołano sześć katedr: Matematyki, Fizyki, Mechaniki, Chemii, Budownictwa i Geodezji, w których nauczało: 7 profesorów, 6 docentów, 5 nauczycieli języków i rysunku oraz 3 asystentów. O programie nauczania i ważniejszych sprawach uczelni decydowała Nadworna Komisja Edukacyjna w Wiedniu. Dyrektorem Akademii Technicznej w latach 1844-49 był prof. dr Florian SZINDLER. W Uczelni kształcono we wszystkich dziedzinach wiedzy inżynierskiej, a absolwenci otrzymywali tytuł inżyniera wszystkich specjalności.
Pewne swobody organizacji i nauczaniu w Akademii przyniosły czasy Wiosny Ludów. We wrześniu 1848 roku Ministerstwo Oświaty wprowadziło do nauczania w szkołach i uczelniach Lwowa język polski. Po stłumieniu powstania w Wiedniu zaczęto rozprawiać się z ruchami opozycyjnymi i wycofywać się z poczynionych ustępstw. W listopadzie powstaje Lwów. Wobec sukcesów Gwardii Narodowej Lwów zostaje zbombardowany i niepokorne miasto musi skapitulować. Zniszczonych zostało wiele ważnych budynków w mieście. Spłonął też Dom Darowskiego i zajęcia w Akademii musiały być zawieszone. Cesarz Ferdynand I abdykuje na rzecz Franciszka Józefa I. Wróciły rządy silnej ręki. Cofnięto wszystkie przywileje i przywrócono niemiecki język wykładowy. Odbudową uczelni i organizacją rozpoczęcia zajęć zajmował się tymczasowy dyrektor Akademii prof. Aleksander REISINGER - kierownik Katedry Matematyki, który bardzo dobrze zasłużył się Akademii Technicznej.
W latach 1849-52 zajęcia odbywały się w salach Ratusza. Po mianowaniu prof. REISIGERA stałym dyrektorem Akademii kierownictwo Katedry Matematyki (w 1852 r.) objął prof. dr Wawrzyniec ŻMURKO, pierwszy Polak wśród profesorów Akademii.

Po klęskach wojennych Austrii z Sardynią i Francją (w 1859 r.) oraz Prusami (w 1866 r. - o Śląsk) nastąpiła reorganizacja monarchii w dualistyczną i odejście od centralizmu. W latach 1871-1877 nastąpiły lata przełomowe dla lwowskiej uczelni technicznej. W sierpniu 1871 roku dekretem cesarskim wprowadzono w Akademii polski język wykładowy, a w listopadzie kierownikowi uczelni nadano tytuł rektora. Od początku roku akademickiego 1872/1873 wszystkie wykłady odbywały się po polsku, a grono profesorskie wybrało na rektora prof. Feliksa STRZELECKIEGO, kierownika Katedry Fizyki. Pod koniec października 1872 r. cesarz zatwierdził, opracowany przez kolegium profesorskie, projekt reorganizacji uczelni (zawierający m.in. propozycje podwojenia ilości katedr). Zreorganizowaną uczelnię tworzyły trzy wydziały: Inżynierii Lądowej, Budownictwa i Chemii Technicznej. Wprowadzenie języka polskiego do Akademii spowodowało duże zainteresowanie studiami młodzieży polskiej. Konieczna stała się budowa własnych gmachów. Rozpoczęto je budować w roku 1873 według projektu prof. Juliana ZACHARIEWICZA - kierownika Katedry Budownictwa, a ukończono w ciągu czterech lat. W roku 1875 powołano czwarty Wydział uczelni: Budowy Maszyn. Cesarz nagrodził budowniczego tytułem szlacheckim oraz wysokim odznaczeniem, a uczelni nadał status Technische Hohschule. Kolegium profesorskie postanowiło używać polskiej nazwy c.k. Szkoła Politechniczna.

Spolonizowanie uczelni, podniesienie jej rangi, podwojenie ilości kadr i posiadanie własnych budynków spowodowało szybki rozwój Szkoły Politechnicznej we Lwowie. Nowe gmachy projektowane dla 300 studentów bardzo szybko okazały się za ciasne. Przed wybuchem I wojny światowej liczba studentów wzrosła prawie do dwóch tysięcy. W latach 1904/1905 rozbudowano gmach główny uczelni, a później nadbudowano drugie piętro gmachu chemii. W roku 1894 uroczyście obchodzono 50-lecie istnienia uczelni. Dwa lata później opracowano Statut organizacyjny c.k. Szkoły Politechnicznej we Lwowie, który obowiązywał do roku 1921. Zasady organizacji uczelni i sposób prowadzenia procesu dydaktycznego zawarte w Statucie były z czasem wprowadzane w całej monarchii. Od roku 1901 Szkoła Politechniczna uzyskała prawo nadawania tytułu doktora - doctor rerum technicarum. Prawa habilitowania uzyskała wcześniej, a od roku 1912 zaczęto nadawać tytuły doktora honoris causa. Rektor (od roku 1901) wchodził w skład Sejmu Krajowego, a od 1904 mógł używać tytułu Magnificencji. W roku 1907 utworzono nowy Wydział Hydrotechniczny, który w roku 1921 został włączony do Wydziału Inżynierii jako Oddział Wodny. W roku akademickim 1911/1912 na Wydziale Mechanicznym utworzono Oddział Elektrotechniczny. Rozluźnienie przepisów o przyjmowaniu cudzoziemców na studia spowodowało, że po roku 1905 młodzież z zaboru rosyjskiego stanowiła ponad 30% ogółu studentów. W roku akademickim 1913/1914 w uczelni pracowało 41 profesorów, 47 docentów oraz 70 adiunktów i asystentów.

Po wybuchu I wojny światowej część kadry nauczającej i większość studentów została powołana do wojska. Gmach główny uczelni został zajęty na potrzeby wojska, najpierw przez Austrię, później przez Rosję, a od czerwca 1915 r. znów przez Austrię. W roku akademickim 1914/1915 nie było zajęć. Uruchomione je w październiku 1915 r. w ograniczonym zakresie. Jeszcze przed podpisaniem kapitulacji w I wojnie światowej pułki ukraińskie w nocy z 31 października na 1 listopada opanowały Lwów. Od rana 1 listopada ludność polska przystąpiła do walki o Lwów. Studenci Szkoły Politechnicznej już rano 1 listopada zdobyli budynek główny uczelni i znajdujący się w nim magazyn broni. Dowództwo I odcinka obrony Lwowa znajdowało się w Domu Techników. Profesorowie i studenci odegrali ważną rolę w trzytygodniowych walkach. 22 listopada 1918 r. Lwów był wolny. W roku 1920 młodzież i pracownicy uczelni znów stanęli do walki; w kwietniu, w październiku i grudniu wspomagali III Powstanie Śląskie, a inni brali udział w obronie ojczyzny przed nawałnicą ze wschodu. 17 sierpnia 1920 r. pod Zadwórzem (lwowskie Termopile) padł kwiat młodzieży Lwowa (w tym 300 ochotników, wielu z nich to studenci Szkoły Politechnicznej).
Pierwszym regularnym rokiem akademickim (choć rozpoczętym z opóźnieniem) w Politechnice Lwowskiej był rok 1920/1921. W końcu 1919 r. do Szkoły Politechnicznej włączono Akademię Rolniczą w Dublanach (założona w 1856 r.) i Lwowską Szkołę Lasową (założona w 1874 r.) i utworzono nowy Wydział Rolniczo-Leśny. Już w lipcu 1920 roku Sejm Rzeczypospolitej uchwalił ustawę o szkołach akademickich, w której wymienił wyższe uczelnie, w tym Politechnikę we Lwowie. Na podstawie tej ustawy zebranie ogólne profesorów opracowało nowy statut i nową nazwę uczelni, który zatwierdzony został 28 czerwca 1921 r. przez Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Politechnika Lwowska składała się z sześciu Wydziałów: Inżynierii, Architektury, Mechanicznego, Chemicznego, Rolniczo-Leśnego i Ogólnego.

O organizację Wydziału Ogólnego uczelnia lwowska starała się od dawna. Udało się go powołać dopiero w niepodległej Polsce. Celem wydziału było kształcenie nauczycieli z matematyki i przedmiotów przyrodniczych dla szkół średnich oraz pracowników naukowych dla instytutów badawczych. Według profesora Kazimierza KURATOWSKIEGO program nauczania matematyki na Wydziale Ogólnym Politechniki był tak szeroki, jakiego wtedy nie miał żaden wydział uniwersytecki w Polsce. Matematykę wykładało na nim 6 profesorów (S. BANACH, K. BARTEL, K. KURATOWSKI, A. ŁOMNICKI, S. RUZIEWICZ i W. STOŻEK) oraz 4 docentów (S. KACZMARZ, W. NIKLIBORC, A. MAKSYMOWICZ i W. ORLICZ) - same sławy polskiej matematyki. Wydział Ogólny, mimo że istniał tylko w latach 1921-1933 (padł ofiarą kryzysu ekonomicznego i reformy szkolnictwa braci Jędrzejewiczów), przysporzył wiele sławy swojej uczelni. Wydział ten ukończył (i doktoryzował się u KURATOWSKIEGO) przyszły profesor Stanisław ULAM - jedyny matematyk zaproszony do Komisji Siedemnastu w Los Alamos.

W latach 1921-1939 nastąpiły niewielkie zmiany w strukturze organizacyjnej Politechniki Lwowskiej. Główny wysiłek uczelni - wobec powiększającej się liczby studentów i różnych wyzwań współczesności - skierowany był na powiększenie bazy lokalowej i budowy nowoczesnych laboratoriów. Od roku 1923 adaptowano na potrzeby uczelni gmach Magdalenki (były zakład karny dla kobiet). W latach 1923-1925 prof. Roman WITKIEWICZ wybudował Laboratorium Maszynowe, gdzie pomieszczono też 5 katedr Wydziału Mechanicznego.

W latach 1927-1930 zbudowano Laboratorium Aerodynamiczne, a w latach 1929-1934 wybudowano gmach nowej biblioteki. Prawdziwym jednak wyzwaniem dla Uczelni był zamiar wybudowania nowych gmachów przy ulicy Stryjskiej dla Wydziału Mechanicznego, który decyzją władz państwowych - zebranych 27 kwietnia 1938 r. na Zamku Królewskim w Warszawie - miał stworzyć podstawy rozwoju siły gospodarczej i wojskowej w latach 1940-1960. W roku 1937 ogłoszono konkurs architektoniczny, a już 8 czerwca 1938 rozpoczęto uroczyście budowę gmachów Mechanicznej Stacji Doświadczalnej oraz Technologii i Obróbki Metali, które miały być ukończone w roku 1939, po czym miały być budowane pawilony: Ogólny, Lotniczy, Elektrotechniki, Technologiczny, Samochodowy, Tunel Aerodynamiczny i inne. Cały kompleks budynków miał być ukończony w roku 1941. W roku 1940 planowano powołanie Wydziału Elektrotechnicznego, bowiem już w roku 1921 skład osobowy oddziału Elektrotechnicznego (działającego na Wydziale Mechanicznym) zapewniał bardzo dobrą obsadę katedr takiego wydziału. Wybuch wojny zniweczył wszystkie plany.

W roku akademickim 1938/39 w Politechnice Lwowskiej pracowało 5 profesorów honorowych, 43 profesorów zwyczajnych, 17 profesorów nadzwyczajnych, 3 zastępców profesora, 18 docentów, 86 wykładowców, 46 adiunktów i 260 asystentów i lektorów.
W uczelni działało 61 katedr zwyczajnych (w roku 1921 - 39), 10 katedr nadzwyczajnych (11) i 18 docentur (14). Studiowało ponad 3600 studentów. W latach 1872-1939 wydano ponad 7 tysięcy dyplomów inżynierskich, a w latach 1902-1928 wypromowano ponad 100 doktorów nauk technicznych.

W roku 1939 Lwów bronił się ofiarnie do 18 września 1939 r., kiedy to linia komunikacyjna na wschód (przez Winniki do Hołoska, gdzie były składy amunicji) została odcięta przez Armię Czerwoną. W obronie Lwowa uczestniczyła Legia Akademicka składająca się ze studentów lwowskich uczelni. Po rozmowach w Winnikach gen. Władysław LANGER 22 września przekazuje miasto wojskom radzieckim, którzy swoje panowanie rozpoczęli natychmiast od złamania umowy kapitulacyjnej - oficerowie, którym gwarantowano wolność, zostali rozbrojeni, aresztowani i wyprowadzeni z miasta (większość zginęła w katowniach NKWD). Likwidacja polskiej administracji dotyczyła również Politechniki Lwowskiej, która stała się Lwowskim Instytutem Politechnicznym. Rządził nim komisarz wojskowy ppłk JUSIMOW, a od 1 listopada dyrektorem Instytutu został M. SADOWSKIJ, były dyrektor kijowskich tramwajów. Po zweryfikowaniu kadry nauczającej przez komisję z Moskwy do nauczania dopuszczono 80 osób. Na zebraniu partyjnym przewodniczący komisji w randze wiceministra wzywał studentów: do solidnego studiowania na tak znakomitej uczelni, prezentującej technikę zachodniego kręgu cywilizacyjnego, co powinni sobie szczególnie cenić. Polacy wykładali po polsku, Ukraińcy po ukraińsku, a marksizm-leninizm wykładano po rosyjsku. Polacy stanowili tylko około 25% ogółu studentów.

Niemcy we Lwowie zjawili się 30 czerwca 1941 roku. Rosjanie uciekając z miasta pozostawili w więzieniach stosy ciał pomordowanych jeńców i więźniów. Nowy okupant postanowił przelicytować poprzedniego w zbrodniczym rzemiośle. Oprócz jednostek Wehrmachtu do miasta ściągnęły różnego typu zbrodnicze oddziały (w tym ukraiński batalion Nachtigall (Słowik) pod dowództwem kpt. R. SZUCHEWYCZA i por. A. HERZNERA), które dokonywały aresztowań i egzekucji bez sądu. Ofiarą tych barbarzyńców 2 lipca padł prof. Kazimierz BARTEL (zamordowany w więzieniu 26 lipca 1941 r. - po odmowie tworzenia polskiego rządu pod kuratelą hitlerowców), a w nocy z 3 na 4 lipca aresztowano 22 profesorów lwowskich uczelni (i tych, którzy znajdowali się w ich mieszkaniach), i by nie mieć kłopotów (jak w przypadku krakowskich profesorów) z opinią międzynarodową, natychmiast rozstrzelano ich na Wzgórzach Wuleckich. Z Politechniki Lwowskiej zginęli wtedy m.in. profesorowie: Włodzimierz KRUKOWSKI, Antoni ŁOMNICKI, Stanisław PILAT, Włodzimierz STOŻEK, Kazimierz VETULANI, Kacper WEIGEL i Roman WITKIEWICZ.

W roku 1941 Niemcy zamknęli wszystkie wyższe uczelnie Lwowa. Profesorowie pozostali bez źródła utrzymania. Gmach główny Politechniki znów został przejęty na szpital. Na wiosnę 1942 roku Politechnikę przemianowano na Państwowy Instytut Techniczny (Staatliche Technische Institut) i uruchomiono 4-letnie kursy fachowe (Technische Fachkurse). Dyrektorem Instytutu został prof. dr Theodor BODEFELDT z Politechniki Monachijskiej, który pisał książkę o maszynach elektrycznych, a sprawy uczelni pozostawił na początku prof. Edwardowi SUCHARDZIE, a później prof. Włodzimierzowi BURZYŃSKIEMU, który okazał się człowiekiem opatrznościowym, broniącym wszelkimi sposobami polskich interesów. Oficjalnie językiem wykładowym był język niemiecki, ale Polacy, z zachowaniem środków ostrożności, wykładali po polsku. Zgodnie z wytycznymi Okręgowej Delegatury Rządu Politechnika miała działać w całości i realizować program z roku 1939/1940. W tych dziedzinach, gdzie okupant nie podjął nauczania, należało realizować tajny system. Po ustaniu okupacji studia te miały być uznane za pełne akademickie. Mimo okupacji umożliwiło to wielu młodym zdobycie pełnego wykształcenia akademickiego, które po roku 1945 weryfikowano głównie w Politechnice Śląskiej, ale też i w innych uczelniach.

W lipcu 1944 r., gdy oddziały Armii Czerwonej zbliżały się do Lwowa, Armia Krajowa przystąpiła do akcji "Burza". 24 lipca 1944 r. na zdobytych przez kompanię Kedywu gmachach Politechniki powiewały flagi biało-czerwone. Do miasta - za oddziałami frontowymi - weszły oddziały NKWD i kontynuowały swoją działalność przerwaną w czerwcu 1941 r. Politechnika znów stała się Lwowskim Instytutem Politechnicznym, którego dyrektorem został doc. JAMPOLSKI z Odessy. Najpierw zaproszono do współpracy prof. BURZYŃSKIEGO, lecz wkrótce go aresztowano i osadzono w więzieniu (m.in. za protesty wobec wcielania polskich studentów do Armii Czerwonej). Aresztowano też prof. SUCHARDĘ, a w styczniu 1945 r. w czasie masowych wywózek Polaków w głąb Rosji, do obozów pracy o zaostrzonym rygorze zesłano profesorów Politechniki: S. FRYZEGO, A. KOZIKOWSKIEGO, T. KUCZYŃSKIEGO, E. ŁOZORYKA, W. MINKIEWICZA i E. PŁAŻKA. Obozu 037 pod Krasnodonem nie przeżyli profesorowie KUCZYŃSKI i ŁOZORYK. Aresztowania, deportacje i propaganda (w lutym 1945 r. znane już były postanowienia Konferencji Jałtańskiej) miały na celu zachęcenie polskiej inteligencji do wyjazdu ze wschodnich rubieży Rzeczypospolitej. O tym, że nie było sensu tam zostawać, świadczy los prof. dr Mieczysława GĘBAROWICZA, ostatniego dyrektora Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, który postanowił pozostać we Lwowie po roku 1946. Profesorowie i pracownicy Politechniki Lwowskiej w trzech wyjazdach organizowanych w 1945 i 1946 roku gremialnie opuścili Lwów (na uczelni pozostało tylko 5 profesorów PLw). Politechnika Lwowska odradzała się jako polska uczelnia w Gliwicach, we Wrocławiu, Gdańsku, Krakowie i w innych uczelniach technicznych.

W latach 1945-1994 Politechnika Lwowska była nazywana Lwowskim Instytutem Politechnicznym im. Lenina i funkcjonowała z rosyjskim językiem wykładowym. Od 10 kwietnia 1991 r. Uczelnią zarządzał już demokratycznie wybrany rektor (pierwszy od roku 1939), a od 1 września 1991 r. wprowadzono język wykładowy ukraiński. Od roku 1994 Uczelnia nazywa się Uniwersytet Państwowy "Politechnika Lwowska". W roku 2000 Politechnice Lwowskiej nadano status uniwersytetu narodowego. W dniach 17-24 października 1994 roku odbyły się we Lwowie uroczystości jubileuszowe 150-lecia Politechniki Lwowskiej. Uczestniczyły w nich delegacje niektórych polskich uczelni. W obchodach uroczystości jubileuszowych "Stulecie Tradycji Instytutu Techniki Cieplnej Politechniki Śląskiej" w Gliwicach, w czerwcu 2004 r., brali udział przedstawiciele władz Politechniki Lwowskiej.

Politechnika Lwowska - Matka polskich politechnik
Matką polskich politechnik nazwali Politechnikę Lwowską autorzy Księgi Jubileuszowej 50-lecia Politechniki Wrocławskiej - 1945-1995. A oto uzasadnienie: Znaczenie Politechniki Lwowskiej dla rozwoju nauk technicznych, tworzenia polskiej kadry naukowej, kształcenia kadr technicznych, rozwoju przemysłu, kształtowania polskiego słownictwa technicznego, potem dwukrotnie, po roku 1918 i w 1945, dla rozwoju polskich uczelni technicznych jest ogromne. Uczeni i absolwenci Politechniki Lwowskiej tworzyli od postaw Politechnikę Śląską i Politechnikę Wrocławską i mają bardzo duży udział w tworzeniu Politechniki Warszawskiej, Politechniki Gdańskiej oraz technicznych uczelni Krakowa i w innych miast.

Politechnika Warszawska po spolonizowaniu w 1915 r. była do roku 1938 hojnie zasilana profesorami Politechniki Lwowskiej. A oto lista profesorów, którzy ze Lwowa przeszli do Politechniki Warszawskiej: Oskar SOSNOWSKI - architektura (1916), Kazimierz KLING - chemia (1917), Karol POMIANOWSKI - budownictwo wodne (1918), Wiesław CHRZANOWSKI - maszyny i silniki cieplne (1919), Bohdan STEFANOWSKI - termodynamika (1920), Witold BRONIEWSKI - metalografia (1920), Władysław BRATKOWSKI - technologia włókna (1920), Ignacy MOŚCICKI - technologia chemiczna (1925), Władysław SUCHOWIAK - maszyny dźwigowe (1926), Maksymilian HUBER - mechanika techniczna (1928), Jan BRYŁA - budowa mostów (1934) i Władysław NIKLIBORC - matematyka (1938).

Doskonała kadra profesorska jaka działała w pierwszych latach po wojnie w Politechnice Śląskiej była najsilniejszym jej atutem. Tylko raz próbowano podważać cel jej istnienia (1947 r.), ale opinia Komisji Ministra była jednoznacznie pozytywna i Politechnika Śląska w Gliwicach została zaakceptowana w skali ogólnopolskiej. Natomiast Politechnikę Wrocławską próbowano likwidować kilka razy i wtedy profesorowie Politechniki Śląskiej oraz byli profesorowie Politechniki Lwowskiej z innych Uczelni, jak np. prof. Kazimierz ZIPSER z Akademii Górniczo-Hutniczej z Krakowa oraz prof. Robert SZEWALSKI z Politechniki Gdańskiej, walnie wspomagali Politechnikę Wrocławską w jej krytycznych czasach. W statucie Politechniki Wrocławskiej napisano: Politechnika Wrocławska nawiązuje do tradycji szkolnictwa technicznego, a zwłaszcza Politechniki Lwowskiej... . Do byłych profesorów Politechniki Lwowskiej i Uniwersytetu Lwowskiego, zatrudnionych w Politechnice Śląskiej należeli: Stanisław BRZOZOWSKI, Włodzimierz BURZYŃSKI, Zygmunt CIECHANOWSKI, Władysław DYRDACKI, Stanisław FRYZE, Kazimierz IDASZEWSKI (organizator i pierwszy dziekan Wydziału Elektrycznego Politechniki Śląskiej; przeszedł do Wrocławia), Wiktor JAKÓB, Adolf JOSZT, Marian KAMIEŃSKI, Zygmunt KLEMENSIEWICZ, Stanisław ŁUKASIEWICZ, Tadeusz MALARSKI, Stanisław OCHĘDUSZKO, Edward SUCHARDA (organizator i pierwszy dziekan Wydziału Chemicznego Politechniki Śląskiej; przeszedł do Wrocławia i tam został pierwszym prorektorem i był jednym z głównych organizatorów Politechniki Wrocławskiej), Franciszek WASILKOWSKI, Antoni WERESZCZYŃSKI i Eustachy ŻYLIŃSKI. Połowa żyjących profesorów Politechniki Lwowskiej i tych którzy opuścili Lwów po roku 1945 tworzyło Politechnikę Śląską. Razem z profesorami do Gliwic przybyli ze Lwowa młodsi pracownicy nauki i studenci, którzy z biegiem lat stawali się profesorami Politechniki Śląskiej i zasilali inne polskie uczelnie techniczne, a także uczelnie zagraniczne. Programy studiów oraz organizację nauczania w Politechnice Śląskiej po wojnie przeniesiono z Politechniki Lwowskiej. Ważną rolę w organizacji Politechniki Śląskiej odegrali także pracownicy administracyjni i techniczni przybyli ze Lwowa.

W latach powojennych profesorowie Politechniki Śląskiej wspomagali dydaktycznie i naukowo inne ośrodki. Np. prof. Stanisław OCHĘDUSZKO, mimo że czekała na niego ogromna praca w Gliwicach, w latach 1947-1950 organizował Katedrę Teorii Cieplnych i Laboratorium Kalorymetryczne w Politechnice Wrocławskiej i razem z Witoldem OKOŁO-KUŁAKIEM prowadzili zajęcia z Teorii Maszyn Cieplnych, Ruchu Ciepła i Gospodarki Cieplnej. Prof. OKOŁO-KUŁAK w latach 1950-1953 kierował Katedrą Teorii Maszyn Cieplnych Politechniki Gdańskiej (kiedy została bez kierownika) i prowadził komplet wykładów z tzw. przedmiotów cieplnych na kilku wydziałach Politechniki Gdańskiej.

Z Politechniki Lwowskiej profesorowie przechodzili także do nowo tworzonych uniwersytetów i innych uczelni. Uniwersytet Poznański zasilili profesorowie: Alfred DENIZOT - mechanika (1919), Zdzisław KRYGOWSKI - matematyka (1919), Jan SZUSZKO - chemia (1930) i Władysław ORLICZ - matematyka (1937). Do Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego przeszli profesorowie: Marceli MARCINKOWSKI - konstrukcje żelbetowe (1920), Marian GÓRSKI - chemia rolnicza, Roman KUNTZE - ochrona lasu (1935), oraz Franciszek KRZYSIK - technologia drewna (1937). Profesorowie Politechniki Lwowskiej przechodzili też do Uniwersytetu Lwowskiego: Zygmunt WEYBERG -mineralogia (1917), Zbigniew PAZDRO - nauki prawnicze (1921), Bogdan KAMIEŃSKI -chemia fizyczna (1932) i Włodzimierz TRZEBIATOWSKI - chemia (1938).

Politechnika Lwowska dała Polsce prezydenta - prof. Ignacego MOŚCICKIEGO (1926 -1939), premiera - prof. Kazimierza BARTLA (trzykrotnego i wielokrotnego ministra) oraz kilku ministrów, a byli to profesorowie: Jerzy MICHALSKI, Wiesław CHRZANOWSKI, Jan ŁOPUSZAŃSKI, Witold BRONIEWSKI, Witold STANIEWICZ i Maksymilian MATAKIEWICZ, którzy brali udział wielokrotnie w tworzeniu różnych rządów.

Profesorowie Politechniki Lwowskiej w Polsce niepodległej tworzyli centralne urzędy i zajmowali zaszczytne stanowiska. Prof. Adolf SZYSZKO-BOGUSZ został w 1919 r. powołany na kierownika renowacji Wawelu, a później prowadził generalny remont Jasnej Góry.

Cały majątek, dobra materialne Politechniki Lwowskiej, po roku 1946 pozostały we Lwowie, tylko książki w języku polskim i niemieckim przekazano Politechnice Krakowskiej. Dobra duchowe przeszły do kraju nad Wisłą i Odrą, reprezentowane przez profesorów, docentów, adiunktów, asystentów i absolwentów Uczelni, aktywnie działając przy organizowaniu życia naukowego, odbudowie i budowie zniszczonego kraju. W ten sposób Politechnika Lwowska żyje nadal i zapewniła sobie trwałe miejsce w historii i dziejach nauki polskiej. Do tradycji Politechniki Lwowskiej, wypracowanych w latach 1844-1946, nawiązuje obecnie uczelnia ukraińska Uniwersytet Państwowy "Politechnika Lwowska" znajdująca się we Lwowie, która w tym roku obchodzi jubileusz 160-lecia tradycji, które uznaje też za swoje.

Ilustracje według książki Z. Popławskiego "Dzieje Politechniki Lwowskiej 1844-1945", Ossolineum, 1992.